W malowniczej gminie Murowana Goślina, położonej niedaleko Poznania, odbyło się spotkanie z lokalnym archeologiem, które przyciągnęło mieszkańców i miłośników przeszłości. Dyskusja skupiła się na najnowszych odkryciach w okolicy, które rzucają nowe światło na dzieje tej części Wielkopolski. Wykłady, prezentacje multimedialne oraz wystawa fragmentów artefaktów uświadomiły zebranych, jak bogate dziedzictwo kryje się pod warstwami ziemi.
Historia osadnictwa na terenie gminy
Badania prowadzone w ostatnich latach dowodzą, że obszar Murowanej Gośliny był atrakcyjny już w epoce brązu. Wiele śladów dawnych osadników znaleziono w dolinie strumienia Pokrzywna. Na skraju lasów natrafiono na fragmenty ceramiki i narzędzi kamiennych, świadczące o istnieniu małych, mobilnych plemion łowiecko-zbierackich. W kolejnych epokach, podczas epoki żelaza, pojawiły się pierwsze stałe siedziby, być może związane z kulturą przeworską. Archeologowie odkryli wtedy wały obronne i pozostałości chat o konstrukcji słupowej.
Na okres wczesnego średniowiecza w okolicy wskazują ślady drewnianych grodów i cmentarzysk szkieletowych. W jednej z wykopaliskach udało się nawet odsłonić fragmenty brakteatu, co sugeruje kontakty z wczesnośredniowiecznym księstwem Polan. Ten etap badań pozwala przypuszczać, że gmina stanowiła ważny przystanek na handlowej drodze łączącej Wielkopolskę z Pomorzem.
Najważniejsze odkrycia i prace wykopaliskowe
W zeszłym roku ekipa archeologów pod kierownictwem dr. Anny Kowalskiej prowadziła wykopaliska w rejonie stawu miejskiego. Natrafiono tam na pozostałości starych pomostów i drewnianych konstrukcji hydrotechnicznych. Dzięki datowaniu metodą węgla C14 ustalono, że niektóre elementy pochodzą z XV wieku. To odkrycie rzuca nowe światło na gospodarkę rybacką regionu i rolę stawów w średniowiecznej strukturze osadniczej.
Kolejna znacząca sensacja miała miejsce przy budowie ścieżki edukacyjnej w lesie Czapla. Tam przebadano cmentarzysko ciałopalne z okresu wpływów rzymskich. Paleniska, urny i drobne przedmioty codziennego użytku świadczą o istnieniu lokalnej społeczności o rozwiniętych umiejętnościach rzemieślniczych. Archeolodzy odnaleźli ozdobne bransolety ze szkła importowanego z południa Europy, co wskazuje na dalekosiężne kontakty handlowe dawnych mieszkańców.
W trakcie badań dna stawu górniczego natrafiono na metalowe fragmenty narzędzi górniczych i pozostałości po średniowiecznym młynie wodnym. Badania geofizyczne wykazały, że pod powierzchnią gruntu mogą kryć się jeszcze fragmenty fundamentów obiektów gospodarczych, co zachęca do kontynuacji prac w kolejnych sezonach.
Rola społeczności lokalnej i edukacja
Spotkanie z archeologiem było doskonałą okazją do zaprezentowania nowego programu edukacyjnego dla szkół podstawowych. Uczniowie będą mogli uczestniczyć w warsztatach repliki dawnej ceramiki, nauce technik wypalania gliny oraz w lekcjach terenowych nad strumieniem Pokrzywna. W planach jest także szkolna stacja badawcza, w ramach której dzieci nauczą się podstaw metod wykopaliskowych, dokumentacji znalezisk oraz konserwacji przedmiotów.
Dzięki wsparciu gminy stworzono także ścieżkę archeologiczną z tablicami informacyjnymi. Każdy przystanek opisuje inny etap rozwoju osadnictwa: od epoki brązu, przez wpływy rzymskie, aż po średniowieczne grody. Zainteresowani mogą skorzystać z aplikacji mobilnej, która prezentuje wirtualne rekonstrukcje dawnych osad i budowli.
Współpraca z muzeami i instytucjami naukowymi
W realizację badań i popularyzację wyników zaangażowały się Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu oraz Muzeum Archeologiczne. W planach jest powstanie stałej wystawy w sali konferencyjnej gminnego ośrodka kultury. Zgromadzone artefakty zostaną w niej opisane i przekazane do dalszych analiz konserwatorskich.
Wspólnie z Muzeum Narodowym w Poznaniu trwają prace nad katalogiem znalezisk, który docelowo zostanie udostępniony online. Dzięki temu badacze z całego świata będą mogli porównywać gromadzone dane i wskazywać na podobieństwa z innymi cmentarzyskami czy osadami w regionie.
Perspektywy dalszych badań i inwestycji
Gmina Murowana Goślina planuje przeznaczyć środki unijne na rozbudowę infrastruktury towarzyszącej badaniom archeologicznym. W kolejnych latach ma powstać laboratorium konserwatorskie, które umożliwi szybsze opracowywanie znalezisk i ich zabezpieczanie. Wstępne koncepcje zakładają również utworzenie lokalnego centrum dziedzictwa, łączącego funkcje badawcze, edukacyjne i turystyczne.
Uzyskane finansowanie ma także wesprzeć digitalizację dokumentacji wykopalisk i stworzenie bazy GIS z mapami stanowisk archeologicznych. Dzięki temu możliwe będzie precyzyjne planowanie kolejnych prac oraz ochrona obszarów szczególnie cennych z punktu widzenia dziedzictwa kulturowego.
Znaczenie odkryć dla tożsamości lokalnej
Kierownictwo gminy podkreśla, że badania archeologiczne mają ogromne znaczenie nie tylko naukowe, ale także społeczne. Poznanie dawnych losów terenu wzmacnia więź mieszkańców z miejscem, w którym żyją. W planach jest organizacja corocznego festynu archeologicznego, podczas którego będzie można wziąć udział w inscenizacjach obrzędów pradziejowych, konkursach na najładniejszą replikę naczynia ceramicznego czy wykopaliskach pokazowych.
Dzięki zaangażowaniu lokalnych organizacji pozarządowych, młodzież ma szansę włączyć się w prace badawcze i w ten sposób budować swoją świadomość historyczną. Wydarzenia tego typu przyciągają również turystów, co sprzyja rozwojowi turystyki kulturowej i promocji gminy na szerszą skalę.
